چرا بازیابی از فاجعه به‌عنوان سرویس قیمت فهرستی واحدی ندارد؟ از تعداد سرورهای تحت حفاظت تا اهداف RPO و RTO، فناوری تکثیر و منابع پردازشی آماده‌به‌کار؛ هفت عامل مؤثر بر هزینهٔ DRaaS و روش دریافت پیش‌فاکتور دقیق را توضیح می‌دهیم.
پرسیدن «DRaaS چقدر هزینه دارد؟» کمی شبیه پرسیدن «یک خانه چند است؟» است. پاسخ به تعداد اتاق‌ها، موقعیت آن و اینکه چقدر زود باید در آن ساکن شوید بستگی دارد. بازیابی از فاجعه هم همین‌طور است: هیچ قلم واحدی قیمت را تعیین نمی‌کند؛ چند متغیر بر یکدیگر اثر می‌گذارند.
در این مقاله توضیح می‌دهیم که قیمت‌گذاری DRaaS (Disaster Recovery as a Service) چگونه شکل می‌گیرد، هفت عامل تعیین‌کنندهٔ هزینه کدام‌اند و این تصویر در مقایسه با ساختن سایت بازیابی از فاجعهٔ اختصاصی چگونه است. هدف این است که وقتی پیش‌فاکتوری روی میزتان رسید، بدانید به چه چیزی باید توجه کنید.
DRaaS چیست و دقیقاً چه چیزی می‌خرید؟
در DRaaS، سرورهای حیاتی شما به‌صورت پیوسته یا در فواصل مشخص به دیتاسنتر ارائه‌دهنده کپی می‌شوند. وقتی محیط اصلی شما بر اثر آتش‌سوزی، خرابی سخت‌افزار، باج‌افزار یا قطعی طولانی برق از کار بیفتد، سرورهایتان روی زیرساخت ارائه‌دهنده راه‌اندازی می‌شوند و کارتان را از آنجا ادامه می‌دهید.
بنابراین فقط فضای ذخیره‌سازی نمی‌خرید. نرم‌افزار تکثیر، زیرساختی که نسخه‌ها را نگه می‌دارد، منابع پردازشی که در زمان فاجعه به کار می‌افتند، اتصال شبکه و تیمی که همهٔ این‌ها را اداره می‌کند، کنار هم قرار می‌گیرند. قیمت، مجموع این اجزاست.
1. تعداد سرورهای تحت حفاظت و حجم داده
این پایه‌ای‌ترین عامل است. بیشتر پیش‌فاکتورهای DRaaS بر اساس تعداد ماشین‌های مجازی تحت حفاظت و حجم کل دیسک آن‌ها شکل می‌گیرند. نرم‌افزار تکثیر معمولاً به ازای هر ماشین مجازی لایسنس می‌شود، در حالی که فضای ذخیرهٔ نسخه‌ها بر اساس ظرفیت محاسبه می‌شود.
بزرگ‌ترین فرصت صرفه‌جویی این است که سعی نکنید همه چیز را حفاظت کنید. سرورهای آزمایشی، محیط‌های موقت و سیستم‌هایی که به‌آسانی از نو ساخته می‌شوند شاید لازم نباشد در محدودهٔ بازیابی از فاجعه باشند. مشخص کردن سیستم‌های واقعاً حیاتی، پیش‌فاکتور را مستقیماً کوچک‌تر می‌کند.
2. اهداف RPO و RTO
RPO (هدف نقطهٔ بازیابی) حداکثر میزان از دست رفتن داده است که در زمان فاجعه می‌پذیرید. RTO (هدف زمان بازیابی) مدت زمانی است که سیستم‌ها باید در آن دوباره به کار بیفتند.
هرچه اهداف سخت‌گیرانه‌تر باشند، هزینه بالاتر است. سیستمی که RPO در حد ثانیه و RTO در حد دقیقه لازم دارد، به تکثیر پیوسته، پهنای باند بیشتر و منابع آماده‌به‌کار نیاز دارد. سیستمی که بازگشت به پشتیبان دیروز برایش پذیرفتنی است، با هزینهٔ بسیار کمتری قابل حفاظت است.
لازم نیست برای همهٔ سیستم‌ها هدف یکسانی تعیین کنید. پایگاه دادهٔ ERP و فروشگاه اینترنتی‌تان را می‌توان با اهداف سخت‌گیرانه و سرور بایگانی را با اهداف آسان‌گیرانه حفاظت کرد. این رویکرد لایه‌ای، کلید مقرون‌به‌صرفه نگه داشتن DR است.
3. فناوری تکثیر
فناوری مورد استفاده هم RPO قابل دستیابی و هم هزینه را تعیین می‌کند:
- حفاظت پیوستهٔ داده (CDP): راهکارهایی مانند Zerto هر نوشتن روی دیسک را تقریباً بی‌درنگ به مقصد می‌فرستند. RPO در حد ثانیه ارائه می‌دهند و امکان بازگشت به هر نقطه‌ای در گذشتهٔ نزدیک را فراهم می‌کنند. برای سیستم‌های حیاتی ایده‌آل‌اند، اما هزینهٔ لایسنس و پهنای باند بالاتری دارند.
- تکثیر مبتنی بر اسنپ‌شات: روش‌هایی مانند تکثیر Veeam، بلوک‌های تغییریافته را در فواصل مشخص به مقصد کپی می‌کنند. RPO در حد دقیقه یا ساعت است که برای بسیاری از بارهای کاری کافی است. قابلیت حفاظت پیوستهٔ داده خود Veeam گزینهٔ جداگانه‌ای برای اهداف سخت‌گیرانه‌تر است.
- بازیابی از پشتیبان: اقتصادی‌ترین روش. سرورها از نسخهٔ پشتیبان روی زیرساخت ارائه‌دهنده بازیابی می‌شوند. RTO طولانی‌تر است، اما برای سیستم‌های کم‌اهمیت‌تر گزینه‌ای معقول است.
4. منابع پردازشی آماده‌به‌کار: رزروشده یا درخواستی؟
سرورهای شما برای کار کردن در زمان فاجعه به CPU و حافظه نیاز دارند. این ظرفیت را می‌توان به دو روش برنامه‌ریزی کرد:
- درخواستی (آماده‌به‌کار): در شرایط عادی فقط هزینهٔ نگهداری نسخه‌ها را می‌پردازید. منابع پردازشی فقط در زمان آزمون یا فاجعهٔ واقعی استفاده و برای همان مدت محاسبه می‌شوند. هزینه پایین است.
- منابع رزروشده: مقدار مشخصی CPU و حافظه به‌طور دائم برای شما کنار گذاشته می‌شود. خطر در دسترس نبودن ظرفیت در زمان فاجعه از بین می‌رود و RTO کوتاه‌تر است، اما هر ماه هزینهٔ آن ظرفیت را می‌پردازید.
برای بسیاری از سازمان‌ها پاسخ درست ترکیبی از هر دو است: منابع رزروشده برای چند سیستم حیاتی‌تر و ظرفیت درخواستی برای بقیه.
5. شبکه، پهنای باند و IPهای عمومی
شبکه نادیده‌گرفته‌ترین بخش بازیابی از فاجعه است. راه‌اندازی سرورها در دیتاسنتری دیگر کافی نیست؛ کاربران و مشتریان باید بتوانند به آن‌ها دسترسی داشته باشند.
- پهنای باند تکثیر: اگر نرخ تغییر داده‌هایتان بالاست، سایت اصلی شما برای تکثیر پیوسته به ظرفیت اینترنت کافی نیاز دارد.
- نشانی‌های IP عمومی: سیستم‌هایی که به بیرون سرویس می‌دهند، در سایت DR به نشانی‌های IP عمومی و یک برنامهٔ آمادهٔ تغییر DNS نیاز دارند.
- VPN و شبکهٔ داخلی: شعب و کارکنان دورکار به دسترسی VPN به سایت DR و در صورت نیاز به برنامهٔ تغییر IP (re-IP) نیاز دارند.
- امنیت: سیستم‌های سایت DR نیز باید با فایروال محافظت شوند.
6. دورهٔ نگهداری و ژورنال
در تکثیر پیوسته، تغییرات در یک ژورنال نگهداری می‌شوند که امکان بازگشت به نقطه‌ای مشخص در گذشته را فراهم می‌کند. در سناریوی باج‌افزار این قابلیت بسیار ارزشمند است: می‌توانید به وضعیت سالم چند دقیقه پیش از آغاز رمزگذاری بازگردید.
هرچه ژورنال طولانی‌تر باشد، فضای ذخیره‌سازی بیشتری لازم دارد. میان چند ساعت سابقه و چند هفته، تفاوت ظرفیت چشمگیری وجود دارد. در تکثیر مبتنی بر اسنپ‌شات نیز تعداد نقاط بازیابی که نگه می‌دارید به همین شکل بر هزینه اثر می‌گذارد.
7. آزمون، دستورالعمل اجرایی و سرویس مدیریت‌شده
برنامهٔ بازیابی از فاجعه‌ای که آزمون نشده، برنامه‌ای روی کاغذ است. یک سرویس واقعی باید شامل این موارد باشد:
- آزمون‌های منظم: آزمون‌های failover در شبکه‌ای ایزوله، بدون تأثیر بر محیط عملیاتی.
- دستورالعمل اجرایی (runbook): راهنمای گام‌به‌گام اینکه کدام سیستم به چه ترتیبی، توسط چه کسی و چگونه راه‌اندازی می‌شود.
- پایش: تیمی که پیوسته بررسی می‌کند آیا تکثیر عقب افتاده است و آیا هدف RPO محقق می‌شود.
- Failback: بازگرداندن کنترل‌شدهٔ سیستم‌ها به سایت اصلی پس از پایان فاجعه.
برخی پیش‌فاکتورها فقط زیرساخت را شامل می‌شوند و این وظایف را به عهدهٔ شما می‌گذارند. در سرویس DRaaS مدیریت‌شده، این‌ها بخشی از سرویس هستند. هنگام مقایسهٔ پیش‌فاکتورها این تفاوت را در نظر داشته باشید.
مقایسه با ساختن سایت DR اختصاصی
ساختن محل بازیابی از فاجعهٔ اختصاصی نیز یک گزینه است. هنگام محاسبهٔ هزینهٔ کل، این موارد را فراموش نکنید:
- سخت‌افزار سرور، ذخیره‌سازی و شبکه برای سایت دوم، به‌علاوهٔ نوسازی آن هر چند سال یک بار،
- فضای رک، برق، سرمایش و اتصال دیتاسنتر،
- لایسنس‌های نرم‌افزار تکثیر،
- زمان کارکنان برای ساخت، نگهداری و آزمون محیط.
بیشتر این سرمایه‌گذاری تا زمانی که فاجعه‌ای رخ ندهد بلااستفاده می‌ماند. مزیت اصلی DRaaS، تقسیم هزینهٔ این ظرفیت بلااستفاده و واگذاری بار عملیاتی به تیمی متخصص است.
پرسش‌هایی که هنگام مقایسهٔ پیش‌فاکتورها باید بپرسید
دو پیش‌فاکتور DRaaS ممکن است رقم یکسانی نشان دهند اما محتوای بسیار متفاوتی داشته باشند. هنگام مقایسه این موارد را روشن کنید:
- پیش‌فاکتور به چه مقادیری از RPO و RTO متعهد است و آیا این مقادیر در قرارداد درج شده‌اند؟
- منابع پردازشی زمان فاجعه رزروشده است یا درخواستی؟
- چند آزمون در سال شامل می‌شود و در طول آن‌ها چه کسی چه کاری انجام می‌دهد؟
- چه کسی دستورالعمل اجرایی را می‌نویسد و هر چند وقت یک بار به‌روزرسانی می‌شود؟
- تیمی که در زمان فاجعه وارد عمل می‌شود کیست و چگونه به آن دسترسی دارید؟
- آیا بازگشت (failback) به سایت اصلی جزو سرویس است؟
آماده‌شدن برای یک پیش‌فاکتور دقیق
برای دریافت پیش‌فاکتوری واقع‌بینانه از ارائه‌دهنده، این موارد را آماده کنید:
- فهرست ماشین‌های مجازی تحت حفاظت، همراه با CPU، حافظه و حجم دیسک،
- پلتفرم مجازی‌سازی و نرم‌افزار پشتیبان‌گیری فعلی،
- RPO و RTO هدف برای هر سیستم،
- برآوردی از تغییرات روزانهٔ داده و ظرفیت فعلی اینترنت،
- سیستم‌هایی که به بیرون سرویس می‌دهند و نیاز به IP عمومی،
- تعداد آزمون‌هایی که در سال انتظار دارید.
هرچه این اطلاعات روشن‌تر باشد، پیش‌فاکتور دقیق‌تر خواهد بود و اقلام غافلگیرکنندهٔ بعدی کمتر.
پرسش‌های متداول
تفاوت DRaaS و پشتیبان‌گیری چیست؟
پشتیبان‌گیری از داده‌های شما محافظت می‌کند؛ DRaaS کسب‌وکارتان را سرپا نگه می‌دارد. بازیابی از پشتیبان ممکن است ساعت‌ها یا روزها طول بکشد، در حالی که با DRaaS سیستم‌ها روی زیرساختی که از قبل آماده شده بسیار سریع‌تر بالا می‌آیند. این دو مکمل یکدیگرند، نه جایگزین هم.
اگر فاجعه‌ای رخ ندهد هم باید هزینه بپردازم؟
بله، چون تکثیر، نگهداری نسخه‌ها و پایش هر روز انجام می‌شوند. با این حال در مدل درخواستی، هزینهٔ منابع پردازشی را فقط در زمان آزمون‌ها و فاجعه می‌پردازید.
آیا باید از همهٔ سرورهایم محافظت کنم؟
خیر. کارآمدترین رویکرد این است که سیستم‌های حیاتی کسب‌وکار را شناسایی و با اهداف سخت‌گیرانه حفاظت کنید و بقیه را با بازیابی از پشتیبان پوشش دهید.
داده‌های من کجا نگهداری می‌شوند؟
در DRaaS شرکت CloudRUX، نسخه‌ها در دیتاسنترهای داخل ترکیه نگهداری می‌شوند که مسائل انتقال برون‌مرزی طبق KVKK را ساده‌تر می‌کند.
DRaaS در CloudRUX
زیرساخت را هر کسی می‌تواند بخرد؛ آنچه در روز فاجعه تفاوت ایجاد می‌کند، مهندسی است که سیستم‌های شما را می‌شناسد و وقتی تماس می‌گیرید پاسخ می‌دهد. در DRaaS شرکت CloudRUX، راه‌اندازی تکثیر، دستورالعمل‌های اجرایی، آزمون‌های منظم و failover توسط تیم ما که به زبان‌های فارسی و ترکی پاسخگوست انجام می‌شود؛ داده‌های شما در ترکیه می‌مانند و صورت‌حسابتان به‌صورت مبلغ ثابت ماهانه برنامه‌ریزی می‌شود. قیمت‌گذاری متناسب با محیط شما تهیه می‌شود. برای جزئیات، صفحهٔ DRaaS را ببینید، یا برای دریافت پیش‌فاکتور اختصاصی با ما تماس بگیرید.